Invloed van scheiding op pensioen

Een echtscheidingsprocedure start met een verzoekschrift met de aanvraag tot echtscheiding, dat via de advocaat naar de rechtbank wordt gestuurd. Aan dit verzoekschrift kunt u een echtscheidingsconvenant toevoegen, waarin u en uw toekomstige ex-partner allerlei afspraken over de zogeheten nevenvoorzieningen hebben vastgelegd. Aan de andere kant kunt u wanneer u het niet in onderling overleg kunt regelen, in het verzoekschrift tot de scheiding vragen of de rechter over de zogenoemde nevenvoorzieningen beslist. U vraagt dan aan de rechter om een beslissing over zaken die samenhangen met de echtscheiding, waarbij u moet denken aan zaken als alimentatie, gezag van de kinderen, boedelverdeling en pensioenrechten. In dit artikel vindt u informatie over alle hoofdlijnen betreffende de verevening i.c. de verdeling van pensioenrechten bij een scheiding.

Wet verevening pensioenrechten bij scheiding
We kennen de Wet verevening pensioenrechten bij scheiding die bepaalt dat het ouderdomspensioen altijd wordt verdeeld, tenzij de partners al in de huwelijkse voorwaarden of in de echtscheidingsconvenant duidelijk hebben afgesproken dat het toepassen van deze Wet door hun wordt uitgesloten. Deze Wet bepaalt dat beide partners recht hebben op de helft van het ouderdomspensioen dat tijdens het huwelijk of geregistreerd partnerschap is opgebouwd. De rechter hoeft dus geen beslissing meer te nemen sinds deze Wet vanaf 1 mei 1995 in werking is getreden.
Degene die het pensioen heeft opgebouwd wordt de vereveningsplichtige genoemd en degene die het pensioen niet zelf heeft opgebouwd wordt de vereveningsgerechtigde genoemd.
Overigens geldt deze Wet alleen voor echtscheidingen en scheidingen van tafel en bed die na 30 april 1995 definitief zijn geworden. Geregistreerde partnerschappen bestonden voor die tijd nog niet, dus deze vallen altijd onder deze Wet. Voor echtscheidingen en scheidingen die voor 1 mei 1995 geëffectueerd zijn, gelden overigens andere regels.

Uitbetaling door pensioeninstantie
Wanneer men kiest voor het toepasselijk zijn van deze Wet, dus niet hiervan afwijkt door nadrukkelijk te kiezen en te laten vastleggen van afwijking ervan, zal de uitvoerende pensioeninstantie te zijner tijd rechtstreeks aan beide ex-partners het bedrag waarop ze recht hebben uitbetalen. Daartoe moet de pensioeninstantie wel op de hoogte zijn van de scheiding. Om de pensioeninstantie te informeren, dient men deze derhalve binnen twee jaar na de scheiding een formulier met de naam ‘Mededeling van scheiding in verband met de verdeling van het ouderdomspensioen’ te doen toekomen.
Wanneer men dit formulier niet binnen deze periode aan de pensioeninstantie toestuurt, dan vervalt het recht op rechtstreekse uitbetaling aan degene die het pensioen niet zelf heeft opgebouwd. Het recht erop blijft volgens de Wet wel gehandhaafd, maar de ex-partner die het hele bedrag ontvangt zal dan zelf het betreffende gedeelte aan de andere partner moeten betalen.

Afwijken van Wet verevening pensioenrechten bij scheiding
Men kan dus in afwijking van deze Wet ervoor kiezen om het pensioen niet of niet gelijkelijk te verdelen met de partner na scheiding. Dit kan men op enkele manieren regelen:
• Wanneer men een huwelijk of een geregistreerd partnerschap aangaat, dan kunt u door een notaris huwelijkse of partnerschapsvoorwaarden laten opstellen, waarin u nadrukkelijk de uitsluiting van de Wet verevening pensioenrechten bij scheiding laat opnemen.
• Wanneer u al gehuwd bent of een geregistreerd partnerschap heeft en u wilt alsnog uitsluiting van deze Wet regelen, dan kunt u nieuwe voorwaarden door de notaris laten opstellen waarin de uitsluiting van de Wet alsnog geregeld wordt.
• Wanneer u voornemens bent te gaan scheiden kunt u, wanneer dit in onderling overleg lukt, een echtscheidingsconvenant opstellen waarin u ook uitsluiting van de Wet verevening pensioenrechten bij scheiding opneemt.
Men kan de keuze maken om pensioensrechten in het geheel niet te verdelen, maar ook kiezen voor een andere verdeling dan de gelijke verdeling. In dit laatste geval zal een pensioeninstantie echter nooit rechtstreeks aan beide ex-partners uitbetalen. De uitbetaling moet dan onderling geregeld worden. Overigens hoeft men in dit geval de pensioeninstantie ook niet het formulier ‘Mededeling van scheiding in verband met de verdeling van het ouderdomspensioen’ toe te zenden.

Waarom pensioenrechten niet verevenen
Zoals al gezegd kan men alleen in onderling overleg van de Wet afwijken. De reden die de partner die het pensioen niet zelf heeft opgebouwd kan hebben om van zijn recht af te zien, kan op persoonlijk emotioneel gebied liggen maar ook op zakelijk gebied. Het kan zijn dat men emotioneel gezien in de toekomst niet meer met de ex-partner geconfronteerd wil worden en daarom ook in de toekomst geen pensioenbetalingen wil ontvangen die door de ex-partner tijdens het huwelijk zijn opgebouwd. Daarnaast kan men er ook voor kiezen van het recht op verevening van pensioen af te zien, om zodoende bij de verdere boedelscheiding meer bezittingen of geld te krijgen. Men verschuift dan een recht in de toekomst naar ontvangsten in het heden.
Overigens kan de vereveningsplichtige, dus degene die de pensioenrechten heeft opgebouwd, niet eenzijdig zonder medewerking van de vereveningsgerechtigde van de Wet afwijken bij of na de scheiding. Alleen wat op de voorgeschreven manier vastgelegd is als afwijking van deze Wet geldt. 

Invloed verevening pensioen op alimentatie
Op zich staan pensioenverdeling en alimentatie los van elkaar. Echter wanneer het pensioen verevend wordt, dan veranderd er op het moment van uitbetaling van het pensioen het een en ander aan inkomen en draagkracht van de partners. Wanneer er op dat moment ook nog alimentatie wordt betaald, kan de hoogte hiervan om deze reden worden gewijzigd. Een en ander is natuurlijk met name afhankelijk van de afspraken die over de partneralimentatie zijn gemaakt.

Pensioenverdeling na einde samenwoningsrelatie
De Wet verevening pensioenrechten bij scheiding geldt niet wanneer u samenwoonde zonder dat er sprake was van een huwelijk of geregistreerd partnerschap. In een notarieel samenlevingscontract kunt u wel afspraken over de verdeling van het pensioen laten vastleggen. Door nagenoeg alle pensioeninstanties worden deze afspraken geaccepteerd en nageleefd.

Rechtskracht van de echtscheidingsconvenant
Wanneer u onderling de verdeling van het pensioen anders wenst te regelen dan de Wet bepaalt, dan is het van belang dat er daarna ook rechtskracht aan ontleend kan worden. Opnemen van deze afspraken in de echtscheidingsconvenant is daarom essentieel. De echtscheidingsconvenant zoals die in definitieve vorm bij de rechter komt te liggen, moet overigens zijn opgesteld door een notaris of advocaat.
Wanneer de echtscheidingsconvenant door de rechter wordt opgenomen in de echtscheidingsbeschikking, dan is het makkelijker om wanneer er onverhoopt achteraf toch conflicten over de inhoud ontstaan, nakoming van de vastgelegde afspraken te eisen.